Sztuka równoważenia granic

Oryginał francuski

MUSIQUES DÉMESURÉES — Ouverture hier, à la Maison de la culture du festival dédié à la musique d'aujourd'hui

Savoir se contrebalancer des limites

En ouverture, Musiques Démesurées a dévoilé les faces les plus extrêmes de la contrebasse en invitant le Polonais Aleksanders Gabrys.

Pierre-Olivier Febvret

C'est parti pour le festival Musiques Démesurées voué corps et âme à la musique d'aujourd'hui, à sa diffusion comme à son explication à grand renfort de rencontres avec celles et ceux qui la composent ou l'interprètent. L'avantage ici, c'est qu'on n'encourage pas à aimer mais à comprendre une musique à l'accès souvent périlleux. Mais il y a toujours du bon à prendre.

Ouverture donc autour de la contrebasse (un des focus de cette 18e édition), d'un virtuose et dans le public, il faut bien l'admettre, trois pelés et un tondu… Quatre curieux (un peu plus en fait) qui ont fini leur soirée beaucoup moins con (trebasse). Car le Polonais Aleksander Gabrys a titillé ses limites et celles de l'instrument dans des pièces taillées pour cette exploration : les murmures et le souffle ultime de Foxfire zwei d'Helmut Oehring ; la science de l'échappement permanent de Theraps de Xenakis. Et, après ces langages décousus, la quête lyrique dans les intervalles les plus fins de Georg Friedrich Haas dans « …aus freier Lust… verbunden… ». Pour terminer l'hommage du compositeur Nicolas Tzortzis (présent hier soir) au personnage de série télévisée Tony Soprano — ça change des amours déçus, des mythes et des dieux inspirateurs. Une véritable et grande performance pour Aleksander Gabrys au cœur d'une nébuleuse d'angoisse et de violence, à l'image de ce chef de mafia dépressif refoulé, pris dans tous les paradoxes de l'homme. L'énergie déborde. Les langues se mélangent. Voix et mains se disputent le discours et le récit… Mais le compositeur sait aussi les réunir par le rythme et les intonations comme « un rassemblement de toutes les forces face au grand ennemi : la société » précise Nicolas Tzortzis. Car à Musiques Démesurées, on explique tout aux pelés comme aux tondus, mais surtout aux curieux.

Tłumaczenie polskie

Sztuka równoważenia granic

Ruszył festiwal Musiques Démesurées, poświęcony bez reszty muzyce współczesnej — zarówno jej prezentacji, jak i objaśnianiu poprzez liczne spotkania z kompozytorami i wykonawcami.

Największą jego zaletą jest to, że nie próbuje nikogo przekonywać, by tę muzykę pokochał. Zachęca natomiast, by ją zrozumieć, choć dostęp do niej bywa często wymagający.

A przecież zawsze można wynieść z niej coś cennego.

Festiwal otworzył recital kontrabasowy — jednego z instrumentów przewodnich osiemnastej edycji — w wykonaniu prawdziwego wirtuoza. Trzeba uczciwie przyznać, że na widowni nie było tłumów. Garstka ciekawych słuchaczy (a właściwie nieco więcej) opuszczała jednak salę bogatsza o doświadczenie, którego trudno byłoby oczekiwać przed koncertem.

Polski kontrabasista Aleksander Gabryś wystawił na próbę zarówno własne możliwości, jak i granice instrumentu, prezentując program idealnie podporządkowany tej artystycznej eksploracji: szepty i ostatnie tchnienie Foxfire zwei Helmuta Oehringa, nieustanną sztukę wymykania się w Theraps Iannisa Xenakisa.

Po tych poszarpanych muzycznych językach przyszło liryczne poszukiwanie w najsubtelniejszych interwałach utworu ...aus freier Lust... verbunden... Georga Friedricha Haasa.

Na zakończenie zabrzmiał hołd Nicolasa Tzortzisa dla bohatera serialu telewizyjnego Tony'ego Soprano (sam kompozytor był obecny na koncercie) — odświeżająca odmiana po światach nieszczęśliwych kochanków, mitów i inspirujących bóstw.

Był to prawdziwie wielki występ Aleksandra Gabrysia, prowadzącego słuchaczy przez mgławicę niepokoju i przemocy, odzwierciedlającą wewnętrzny świat tego wypartego, pogrążonego w depresji mafijnego bossa, uwikłanego we wszystkie paradoksy ludzkiej natury.

Energia wręcz kipiała.

Języki mieszały się ze sobą.

Głos i ręce rywalizowały o narrację, by ostatecznie ponownie zjednoczyć się dzięki rytmowi i intonacji, tworząc — jak mówi Nicolas Tzortzis — „zgromadzenie wszystkich sił przeciwko największemu wrogowi: społeczeństwu.”

W Musiques Démesurées wszystko jest objaśniane — nie tylko wtajemniczonym, lecz przede wszystkim tym, którzy zachowali ciekawość.