Aleksander Gabryś

Kompozytor

Gabryś komponuje od początku lat 90. Tworzy muzykę kameralną, instrumentalną, wokalną, orkiestrową i elektroniczną, utwory kontrabasowe, teatr instrumentalny, muzykę filmową oraz formy polimedialne. Tendencja do form parateatralnych pojawia się już w jego wczesnych partyturach.

Kompozycji uczył się u swojego ojca, Ryszarda Gabrysia; swoje utwory konsultował również z profesorami Witoldem Szalonkiem i Tadeuszem Moryto, a następnie studiował u prof. Thomasa Kesslera w Akademii Muzycznej w Basel. Jako kompozytor i wykonawca od początku poruszał się między zapisem nutowym, grafiką, instrukcjami tekstowymi i asemantycznymi — na pograniczu przenikania mediów i znaczeń oraz ich kreatywnej interpretacji — improwizacją, elektroniką na różnych poziomach i łączach oraz algoravingiem, przy świadomości gestu scenicznego w wymiarze symbolicznym.

Eco-Ethno-Polish-Mountains-Spheroid stało się ścieżką dźwiękową filmu Nowa Chowańszczyzna Ewy Słowik-Grabowskiej i było prezentowane i wyróżnione w konkursie muzyki elektroakustycznej w Bourges.

Tworzył również muzykę do filmów i projektów audiowizualnych, m.in. Avunculus Alicji Żebrowskiej oraz Nocturne Carla Cordonniera, a także do własnych realizacji.

Był stypendystą m.in. Siemens-Stiftung, Towarzystwa Przyjaciół Warszawskiej Jesieni oraz fundacji szwajcarskich; korzystał również ze stypendium twórczego kraju związkowego Brandenburgia w Schloss Wiepersdorf. W 2009 roku otrzymał stypendium „Młoda Polska” Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Kontrabasista

Jako kontrabasista Gabryś od lat 90. intensywnie zajmuje się muzyką najnowszą, zarówno jako solista, jak i kameralista. W grze kształcił się u Waldemara Tamowskiego, Ovidiu Badili i Wolfganga Güttlera.

Ponad sto utworów zostało napisanych dla niego lub mu dedykowanych — od miniatur solowych po koncerty z orkiestrą i zespołem. Wiele kompozycji zawiera jego nazwisko w tytule.

Pisali dla niego m.in. Ryszard Gabryś, Helmut Oehring, Ulrich Krieger, Douglas McCausland, Edward Bogusławski, Thomas Kessler, Krzysztof Knittel, Junghae Lee, Michel Roth, Nicolas Tzortzis, Erik Ulman, Aram Hovhannisyan, Jevgenij Iršai, Ryszard Klisowski, Piotr Radko, Thomas Wally, Emre Sihan Kaleli i Zbigniew Karkowski.

Wprowadzał do polskiego repertuaru koncertowego kontrabasowe dzieła m.in. Iannisa Xenakisa, Giacinta Scelsiego, Luki Lombardiego, Györgya Kurtága, Thomasa Kesslera, Sofii Gubajduliny i Ilii Zeljenki oraz kontrabasową wersję 1+1+1+1 Witolda Szalonka.

W 2006 roku podczas Warszawskiej Jesieni dokonał światowego prawykonania Échanges Gérarda Griseya na kontrabas i fortepian, wykonując utwór z kopii rękopisu pozyskanego z Paul Sacher Stiftung. Po tym wykonaniu Ricordi opublikowało partyturę i utwór wszedł do publicznego obiegu muzycznego.

Wielokrotnie wykonywał również koncert kontrabasowy Klausa Hubera Erinnere dich an G., m.in. z Ensemble Contrechamps w Genewie.

W nurcie muzyki dawnej zdobywał doświadczenie podczas bazylejskich studiów podyplomowych na violone u Davida Sinclaira oraz jako muzyk Camerata Vivaldi. Z Camerata Vivaldi nagrał także Cztery pory roku. Z upodobaniem gra techniką paznokciową na bułgarskim instrumencie ludowym — gadułce.

Współzakładał Stowarzyszenie Kontrabasistów Polskich i publikował w piśmie „Kontrabasista”.

Dwupłytowy album BASSOLO. XXth & XXIst Centuries’ Contrabass Music dokumentuje szeroki fragment jego repertuaru solowego; płytę recenzował m.in. „The Strad”.

Formy parateatralne

Performance · kompozycja sytuacyjna live / instant composition

Wiele utworów i występów solowych Gabrysia przybiera formy parateatralne. Muzyka bywa mikro-teatrem dźwięku albo jednoosobowym dramatem; gest, głos, ruch i symboliczna fizyczność muzyka-człowieka na scenie współtworzą formę.

Kompozycja i wykonawstwo zderzają się tu z absurdem, rytuałem, literaturą i pozagranicznym wysiłkiem gry. Elektronika na żywo, film, video live, znaczący tekst i kreatywny miks pojawiają się jako elementy sytuacji i środowisk scenicznych.

Kontrabas często pozostaje instrumentem solowym i koncertującym, ale może też stać się obiektem scenicznym i jednym z bohaterów dramatu.

Skłonność do form parateatralnych pojawia się już w pierwszych partyturach, m.in. w Voak gefeustich (1992), i powraca później w rozbudowanych instrukcjach wykonawczych oraz działaniach scenicznych — m.in. w Bestiarium Fortune Square TrioTrip SinfAct na kontrabas, róg, skrzypce i wielką orkiestrę symfoniczną (2013), meƚAƚɘm (2014), Walser Code (2016), ILINX (2017), BASSBOXTRING (2019), Natural Born Rebels (2019), MANIFESTO PLAYBOX (2020), Sonacie Belzebuba (2021), a ostatnio także w Katábasis (2026).

Zespoły i współprace

Od 2001 roku Gabryś jest członkiem Ensemble Phoenix Basel. Przez siedemnaście lat współpracował z Klangforum Wien, przez dwanaście lat z Ensemble Modern we Frankfurcie, około dwudziestu lat z österreichisches ensemble für neue musik Salzburg oraz w latach 2001–2026 z Collegium Novum Zürich.

Współpracował również z Ensemble Contrechamps w Genewie, Ensemble Aventure we Freiburgu am Breisgau, Musikfabrik Köln, Ensemble Tzara Zürich, MW2 z Krakowa, X-Qartett w Basel, Camerata Vivaldi oraz innymi zespołami muzyki najnowszej i dawnej.

W lutym 2026 roku z Collegium Novum Zürich uczestniczył w prawykonaniu Doppelspiegel Heinza Holligera pod dyrekcją kompozytora; wykonywał także Schatten Györgya Kurtága na kontrabas i fortepian oraz Memento Sándora Veressa na kontrabas i altówkę.

Latem 2010 roku, jako zaproszony gość finałowego koncertu Darmstädter Ferienkurse, utworzył Trio Basso, z którym wystąpił w Oranżerii w Darmstadt oraz w głównej sali Staatstheater Darmstadt.

Jako solista koncertował m.in. z Gidonem Kremerem i Kremerata Baltica, dawnym SWR Sinfonieorchester Baden-Baden und Freiburg, Sinfonieorchester Wuppertal, Sinfonieorchester Basel, Kammerakademie Potsdam, NOSPR, Filharmonią Śląską, Śląską Orkiestrą Kameralną, Filharmonią Zielonogórską i Camerata Impuls.

W muzyce kameralnej był partnerem m.in. Gidona Kremera, Patricii Kopatchinskiej, Sol Gabetty oraz Renauda i Gautiera Capuçon. Występował pod dyrekcją m.in. Pierre’a Bouleza, Jürga Hennebergera, Helmuta Lachenmanna i Heinza Holligera.

Koncertował w znacznej części Europy, obu Amerykach, Afryce i na Kaukazie — m.in. w Nowym Jorku, Buenos Aires, São Paulo, Montevideo, Johannesburgu, Nairobi, Tbilisi, Paryżu, Wiedniu, Amsterdamie, Berlinie, Wenecji, Porto, Lizbonie, Rzymie, Sarajewie, Nowym Sadzie, Zagrzebiu, Krakowie, Warszawie oraz w wielu miastach Polski i Szwajcarii.

Występował na festiwalach i forach takich jak La Biennale di Venezia, Warszawska Jesień, Wien Modern, MaerzMusik, Ultraschall Berlin, Audio Art, Darmstädter Ferienkurse, Synthèse w Bourges, Musica Polonica Nova i Dni Muzyki Kompozytorów Krakowskich.

W 2020 roku został zaproszony na Stanford University / CCRMA, gdzie prowadził zajęcia z wykonawstwa i kompozycji oraz wystąpił z recitalem solowym.

Nowsze prace

Do nowszych prac należy Sonata Belzebuba — spektakl i film swobodnie oparte na dramacie Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Rio, mój Rio, koncert na kontrabas solo i ensemble, zostało prawykonane 13 grudnia 2025 roku w Gare du Nord w Bazylei przez Ensemble Phoenix Basel pod kierownictwem muzycznym Jürga Hennebergera, z Gabrysiem w partii solowej.

W 2026 roku powstała Katábasis. Jej pierwsza publiczna odsłona odbyła się 6 września w Galerii Toy Piano we Wrocławiu podczas Avant Art Festival. Utwór pozostaje w rozwoju.